Skip to main content

10-dars. Loop operatorlari (do while)

Darsning Maqsadlari:​

  • Do while sikli haqida to‘liq tushuncha olish.
  • Do while sikli va uning ishlash tartibini amaliy misollar bilan tushunish.
  • Do while siklining while siklidan farqini ko‘rish.

Kirish​

Bugungi mavzu: do while sikli. Bu dasturlashda bitta amalni kamida bir marta bajarish kerak bo‘lganda qo‘l keladigan usul. Do while sikli xuddi shunday ishga tushadi — u "Do" ya’ni "Bajar" deb buyuradi, shundan keyingina shartni tekshiradi. O‘ylab ko‘ring: Har doim bir marta bo‘lsa ham “Salom, dunyo!” deysiz, keyin esa davom etish uchun shart tekshiriladi. Bu do while siklining asosiy falsafasi!

Do While Sikli Nima?​

Ta'rif:​

Do while sikli - kamida bir marta bajariladigan sikl turi. Bunda kod blokini bir marta bajaradi va keyin shartni tekshiradi. Agar shart bajarilsa, sikl davom etadi. Agar shart noto‘g‘ri bo‘lsa, sikl to‘xtaydi.

Umumiy shakli:

do {
    // bu yerda bir marta bajariladigan kodlar yoziladi
} while (shart);
  1. Do — dastlab bir marta ishga tushadigan bo‘lim.
  2. While — shart tekshiriladigan qism. True bo‘lsa, yana davom etadi.

Do While Sikli va Oddiy While Siklining Farqi​

Farq:​

  • Do while siklida shart oxirida tekshiriladi, shuning uchun sikl kamida bir marta bajariladi.
  • While siklida esa shart boshida tekshiriladi, shuning uchun shart noto‘g‘ri bo‘lsa, kod umuman bajarilmaydi.

Bundan shuni tushunish mumkinki, do while sikli juda ko‘p dasturlash tilida keng tarqalgan va kamida bir marta bajarilishi kerak bo‘lgan jarayonlarda ishlatiladi.

Do While Siklida Misol​

Misol 1: Foydalanuvchidan raqam kiritishni so‘rash​

#include <stdio.h>

int main() {
    int son;
    do {
        printf("Iltimos, 1 dan 10 gacha bo'lgan raqamni kiriting: ");
        scanf("%d", &son);
    } while (son < 1 || son > 10);  // Shart noto‘g‘ri bo‘lmaguncha davom etadi
    printf("Siz %d sonini kiritdingiz.\n", son);
    return 0;
}

Tushunish:​

  • Bu dastur foydalanuvchidan 1 dan 10 gacha raqam kiritishni so‘raydi.
  • Foydalanuvchi noto‘g‘ri son kiritsa, dastur qayta kiritishni so‘raydi va bu jarayon to‘g‘ri son kiritgungacha davom etadi.

Cheksiz Do While Sikli​

Agar while sharti hech qachon noto‘g‘ri bo‘lmasa, sikl to‘xtamaydi. Bunday holatga cheksiz sikl deyiladi va odatda xatolikka olib kelishi mumkin.

Misol:​

#include <stdio.h>

int main() {
    int i = 0;
    do {
        printf("Cheksiz siklda qoldim...\n");
    } while (i < 1);
    return 0;
}

Eslatma:​

Cheksiz sikllardan ehtiyot bo‘ling va shartlarni to‘g‘ri belgilashni unutmang. Cheksiz sikllar dastur ishlashini to‘xtatib qo‘yishi mumkin.

Do While Siklini Foydalanuvchi Menyusida Ishlatish​

Misol:​

Foydalanuvchi o‘zining tanloviga ko‘ra menyuda xohlagan amalni bajarishi mumkin.

#include <stdio.h>

int main() {
    int tanlov;
    do {
        printf("1 - Salom\n");
        printf("2 - Xayr\n");
        printf("3 - Chiqish\n");
        printf("Tanlovingizni kiriting: ");
        scanf("%d", &tanlov);

        switch (tanlov) {
            case 1:
                printf("Salom!\\n");
                break;
            case 2:
                printf("Xayr!\\n");
                break;
            case 3:
                printf("Dastur tugatildi.\\n");
                break;
            default:
                printf("Noto‘g‘ri tanlov. Qayta urinib ko‘ring.\\n");
        }
    } while (tanlov != 3); // tanlov 3 bo'lganda chiqadi
    return 0;
}

Tushunish:​

Bu dastur foydalanuvchiga menyu taqdim qiladi va u tanlovni qilguncha do while sikli qayta ishlayveradi.

Xulosa​

Do while sikli dasturiy amallarni takroriy ravishda boshqarish uchun qulay vosita. Bu sikl kamida bir marta bajarilishi kerak bo‘lgan vaziyatlar uchun juda mos keladi va shart oxirida tekshiriladi. Do while siklidan to‘g‘ri foydalanib, dasturiy jarayonlar va foydalanuvchi kiritishlarini samarali boshqarishingiz mumkin.